Θουκυδίδης επίκαιρος

Σταχυολόγηση αποσπασμάτων διαχρονικής σοφίας από το έργο του σπουδαίου Αθηναίου.

Επανάσταση '21: Επιτυχής ή ατελής;

[ Εμπλουτισμένο στις 03/04/2022 κείμενο, κατόπιν παρατηρήσεων του "Βελισαρίου", διαχειριστή του ομωνύμου ιστολογίου, τον οποίον και ευχαριστώ θερμότατα για την συνεισφορά του. ]

Σε αντίθεση με την 28η/10 και την άμεση, αυθόρμητη καθιέρωσή της, η 25η/3 εορτάσθηκε επισήμως για πρώτη φορά το 1838, σε εκτέλεση του βασιλικού διατάγματος 980/1838, το οποίο ανέφερε ότι:

Επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως Γραμματείας, θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ' εαυτήν εις πάντα Έλληνα, διό την εν αυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος, διό την κατ' αυτήν έναρξιν του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος του Ελληνικού Έθνους, καθιερούμεν την ημέραν ταύτην εις το διηνεκές ως ημέραν Εθνικής Εορτής και διατάττομεν την διαληφθείσαν Γραμματείαν να δημοσίευση και ενεργήση το παρόν Διάταγμα.

Παρότι οι πρώτες αψιμαχίες στην Πελοπόννησο είχαν λάβει χώρα νωρίτερα και η πρώτη σημαντική πόλη (Καλαμάτα) ελευθερώθηκε στις 23/3, δεν ήταν καθόλου παράλογο ή άτοπο το σκεπτικό της θρησκευτικής και εθνικής συνεορτής. 

Εκείνο που με προβληματίζει, όμως, είναι γιατί παραμελούμε συστηματικώς την πρωταρχική επαναστατική κίνηση του Υψηλάντη, στην Μολδοβλαχία, στις 24/2.

Η αβεβαιότητα, η μη πληρότητα και η σύγχρονη απολυτότητα

Κατά τις δεκαετίες του 1920 και 1930 συνέβησαν μερικές από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στους τομείς των θετικών επιστημών. Το 1927, ο Werner Heisenberg προκαλεί επανάσταση στην Φυσική, διατυπώνοντας την "αρχή της αβεβαιότητος" (ή "αρχή της απροσδιοριστίας"). Ενώ, λίγο αργότερα, το 1931, διατυπώνεται ένα από τα σημαντικότερα θεωρήματα στην επιστήμη των Μαθηματικών, το "θεώρημα της μη πληρότητος", του Kurt Goedel.

Η παρούσα εποχή διακρίνεται από μία απολυτότητα στην διατύπωση απόψεων (τα ΜΚΔ διεδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο ως προς αυτό), η οποία σε εποχές κρίσεως (όπως τώρα, με τον κορωνοϊό, ή προηγουμένως, με την παγκόσμιο οικονομική κρίση, μετά το 2008) ενδέχεται να οδηγήσει σε φανατισμούς, ακρότητες και διχόνοια.

Πώς συσχετίζονται όμως οι δύο αυτές περίοδοι; Απλούστατα, με την διερεύνηση της απορίας, αν η μελέτη και η γνώση των δύο αυτών σημαντικών επιτευγμάτων του παρελθόντος μπορεί να συντελέσει στην μετρίαση της εντάσεως των αντιπαραθέσεων και στην άμβλυνση του κλίματος αντιπαλότητος, σήμερα.

Η σεξουαλικότητα ως βασικό αυτοπροσδιοριστικό στοιχείο

Προ ημερών διακινήθηκε μια ανοικτή επιστολή 160 προσωπικοτήτων, που περιείχε κριτική και επιφυλάξεις για την υπό διαμόρφωση "Εθνική στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+". Στα πλαίσια του ολοκληρωτικού πνεύματος της πολιτικής ορθότητος, η επιστολή λοιδωρήθηκε και συκοφαντήθηκε, χωρίς να αντιμετωπισθεί επί της ουσίας. Μάλιστα, οι διαψεύσεις ορισμένων εκ των φερομένων ως υπογραψάντων, επεσκίασαν ακόμη περισσότερο την ουσία του ζητήματος.

Το ζήτημα των ομοφυλοφίλων έχει καθιερωθεί να εντάσσεται στα πλαίσιο των ατομικών δικαιωμάτων. Μήπως, όμως, είναι αποπροσανατολιστική αυτή η οπτική και παραβλέπουμε ένα πρόβλημα γενικότερης παιδείας και αξιών; Πόσο τιμητικό μπορεί να είναι για την κοινωνία μας να προάγουμε, μέσω δημοσίου λόγου, ως βασικό στοιχείο αυτοπροσδιορισμού ενός ανθρώπου τις σεξουαλικές του προτιμήσεις;

Ο Άκης ως αρχετυπικό είδος πολιτικού

Δεν είμαι υπέρμαχος της υποχρεωτικής δικαιώσεως του αποθανόντος, αλλά εξ ίσου απεχθάνομαι την συμπεριφορά του όχλου, όταν ξυλεύεται "δρυός πεσούσης".

Η εισαγωγή αυτή για μια ψύχραιμη προσέγγιση που θα επιχειρήσω στο φαινόμενο του άρτι μεταστάντος Άκη Τσοχατζόπουλου, ο οποίος, κατά την διάρκεια του βίου του, μετέβη από το καθεστώς της παντοδυναμίας (έως ασυδοσίας) στην κατάσταση του εξιλαστηρίου θύματος για τις αμαρτίες σύμπαντος του κομματικού κατεστημένου της μεταπολιτεύσεως! Και είμαι σίγουρος ότι πολλοί εκ των σημερινών κατηγόρων του συνωστίζονταν παλαιότερα στο γραφείο του, εκλιπαρώντας χάρες...

Η άνοδος της ασημαντότητος

Δανείζομαι τον τίτλο της αναρτήσεως από το ομώνυμο βιβλίο του Καστοριάδη, με τον πολύ εύγλωττο τίτλο, που περιέχει συρραφή μελετών/δοκιμίων του της δεκαετίας του '80 και των αρχών αυτής του '90, πολλές εκ των οποίων έχουν αποδειχθεί προφητικές.

Δεν ξέρω αν τον είχε υπ' όψιν του και ο Σφακιανάκης, όταν τραγούδησε "πήραν οι ασήμαντοι αξία, τίποτα δεν έχει σημασία" (2005)!

Αλλά και οι δύο αυτές φράσεις είναι τρομερά ακριβείς ως προς την πνευματική (και όχι μόνον) ζωή του σήμερα. Ανάγουμε σε θέσφατο και απολυτοποιούμε την ορθότητα οποιασδήποτε πομφόλυγας (μπαρούφας, νεοελληνιστί) γραφεί στα ΜΚΔ και αναπαραχθεί από κάποιο πλήθος ανοήτων, που δεν θα υπεισέλθουν στην βάσανο της κριτικής! Σε σημείο η άποψη κάποιου τυχάρπαστου να κυριαρχεί της γνώμης ενός ειδικού/επιστήμονα, επειδή έχει συγκεντρώσει περισσότερα "like"!!!

Αντίρροπη στην παρακμιακή αυτή κατάσταση μπορεί να σταθεί η (επιδεικτική) περιφρόνηση. 

Πολιτική ορθότητα και αριστοτελικό μέσο

Είναι ευρέως αντιληπτό ότι στην εποχή μας προωθείται/επιβάλλεται ένας αυστηρός κώδικας εκφράσεως και συμπεριφοράς, που χαρακτηρίζεται από υπερευαισθησία σε ζητήματα ατομικών δικαιωμάτων και διαφορετικότητος και είθισται να αναφερόμαστε σε αυτόν ως "πολιτική ορθότητα".

Ωστόσο, παρά την επικοινωνιακή χρήση δημοφιλών, θετικώς φορτισμένων εννοιών όπως "ελευθερία", "δημοκρατία", "αυτοδιάθεση", "δικαίωμα", κλπ, παρατηρούνται, εν τη πράξει, ολοκληρωτικές συμπεριφορές στην προσπάθειά προωθήσεώς του, βασιζόμενες σε αυθαίρετες και στρεβλές ερμηνείες των εν λόγω εννοιών (που οδηγούν έως και σε αντιστροφή του ουσιαστικού τους περιεχομένου).

Ενώ εμφανής είναι και η υποκριτική αντίφαση του "σεβασμού στην διαφορετικότητα", καθώς αναγνωρίζονται μόνο συγκεκριμένες "διαφορετικότητες", ενώ όποια βρίσκεται εκτός του επιθυμητού πλαισίου λοιδορείται και διώκεται, μέσω ενός ιεροεξεταστικού συστήματος, που δεν αποδέχεται αμφισβήτηση της αυθεντίας του.

Διαμόρφωση γνώμης στην σύγχρονη εποχή

Ο Οδυσσέας Ελύτης στην συλλογή "Τα Δημόσια και τα Ιδιωτικά" έχει ένα εκπληκτικό κείμενο για την ακρισία των μαζών στα πολιτικά ζητήματα και το πόσο ευεπίφοροι είναι κάποιοι στο να αποδίδουν "ταμπέλες" σε άλλους, χωρίς να εξετάζουν σε βάθος την σκέψη τους.

Συνωμοσιολογία, δοκησισοφία και βλακεία

Η απροσδόκητη εμφάνιση και εξάπλωση του κορωνοϊού SARS-CoV-19 εκτός από τις επιπτώσεις στην δημόσια υγεία είχε και πλήθος παραπλεύρων συνεπειών, με την εμφάνιση κινημάτων συνωμοσιολογίας, αμφισβητήσεως της Επιστήμης και αντιστάσεως στις κρατικές αποφάσεις επιβολής περιοριστικών μέτρων.

Εν συνεχεία, παραθέτω, συγκεντρωμένες σε ενιαίο κείμενο, κάποιες απόψεις για τα συμβαίνοντα, τις οποίες εξέφρασα τους τελευταίους τρεις μήνες, επικαλούμενος την απλή λογική, άνευ της παραμικρής εμπλοκής αυστηρών ιατρικών και βιολογικών εννοιών, για τις οποίες άλλωστε έχω πλήρη άγνοια.

Το 'εγώ', το 'εμείς' και η παθογενής ανυπακοή των Ελλήνων

Υπάρχει ένα πολύ αξιόλογο βιβλίο, τιτλοφορούμενο "Νεοελληνική Φαυλοκρατία" (συγγραφέας ο Ευάγγελος Κοροβίνης), με αντικείμενό του τα σαθρά θεμέλια αυτού του κράτους, εκ της συστάσεώς του, που το οδήγησαν να είναι φορέας ικανοποιήσεως ιδιοτελών συμφερόντων και πελατειακών σχέσεων. Οι όποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του, δυστυχώς, ήταν αποσπασματικές και απέτυχαν.

Το προλογίζει ο Θεόδωρος Ζιάκας και εκεί συνεισφέρει μια ασυνήθιστη σκιαγράφηση της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, χαρακτηρίζοντας τον Έλληνα ως ένα εντόνως εγωιστικό/ατομοκεντρικό υποκείμενο!

"Η ελληνική ατομικότητα είναι ο αμιγέστερος ατομικός τύπος ανθρώπου που εμφανίστηκε στην ιστορία. Ο πολιτισμικός αυτός τύπος έχει θετικά και αρνητικά. Τα θετικά αναγνωρίζονται στην ανοδική πλευρά της εξελικτικής καμπύλης του, ενώ τα αρνητικά τα βλέπουμε να υπερτερούν στην καθοδική της πλευρά, κατά την οποία το 'Εγώ' αυτοτοποθετείται υπεράνω κάθε συλλογικής αξίας. Είναι το άτομο που έχει χάσει μέσα του την ικανότητα του συλλογικώς υφίστασθαι. ... Η φαυλοκρατία, για να αναδυθεί και να εμπεδωθεί, καλλιέργησε έντεχνα και υπέρμετρα τα αρνητικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ατομικότητας."

Πολιτειολογία με αφορμή τον Καποδίστρια

Σε σχόλιό του στο FB, ο καθηγητής κ. Αριστείδης Χατζής εκθειάζει τα κοινοβουλευτικά/«φιλελεύθερα» επιτεύγματα της Ελλάδος, κατά τις πρώτες δεκαετίες ζωής του μετεπαναστατικού κράτους. Ωστόσο, αίσθηση προεκάλεσαν οι υποτιμητιικές και ειρωνικές αναφορές του στο πρόσωπο του Καποδίστρια και η αξιολόγησή του ως «δικτάτορα»!

Ας δούμε, όμως, την άποψη ενός σημαντικού συγχρόνου λογίου για αυτά τα «φιλελεύθερα» επιτεύγματα, με επίκεντρο τα γεγονότα του 1843.

«Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στη χώρα, και μάλιστα πάνω στην βάση της καθολικής ψηφοφορίας, δεν υπήρξε αναγκαία κι αναπόδραστη απόρροια εσωτερικών διεργασιών, αλλά κατά πρώτο λόγο η απάντηση των Δυτικών Δυνάμεων στην ανυπακοή της οθωνικής κυβέρνησης σε κρίσιμα θέματα εξωτερικής πολιτικής (υποστήριξη αλύτρωτων κτλ.) και συνάμα το μέσο, με το οποίο οι Δυνάμεις αυτές φαντάζονταν ότι στο εξής θα μπορούσαν να ασκήσουν πιο τελεσφόρα την επιρροή τους.»

Τάδε έφη Παναγιώτης Κονδύλης, στην εισαγωγή του στο έργο «Η παρακμή του αστικού πολιτισμού».

Τίθεται, λοιπόν, το ερώτημα, ποιά πρέπει να είναι η υπέρτατη αξία σε μια συντεταγμένη πολιτεία; Το ίδιο το πολίτευμα, με τα εξωτερικά του γνωρίσματα, ή η πρόοδος και ευημερία της Πατρίδος και του Έθνους;

Θεατρικοί προβληματισμοί

[Σχόλιο με αφορμή την θεατρική παράσταση "Επτά επί Θήβας" του Αισχύλου, που παρουσίασε, το θέρος του 2016, το ΚΘΒΕ, σε σκηνοθεσία του Τσέζαρις Γκραουζίνις.]

Προβληματισμοί με αφορμή την "Αντιγόνη"

[Σχόλιο με αφορμή την "Αντιγόνη" του Σοφοκλέους, που παρουσίασε, το θέρος του 2015, το ΔηΠεΘε Βεροίας.]

Επιστήμη και ιδεολογίες

Είναι πιστοποιημένο γεγονός πως σε περιόδους κρίσης (οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής, ή συνδυασμού των) ο άνθρωπος αναζητά ιδεολογικά στηρίγματα. Ο προβληματισμός μου είναι εάν αυτά τα ιδεολογικά στηρίγματα βοηθούν ουσιαστικά στην καταπολέμηση της κρίσης ή είναι απλώς τονωτικά της ανθρώπινης ψυχολογίας. 

Ανατρέχοντας έναν αιώνα περίπου πίσω, σε απάντησή του στον Γεώργιο Σκληρό, ο Ίων Δραγούμης είχε καίρια επισημάνει την διαφορά μεταξύ επιστήμης [1] και ιδεολογίας, εν προκειμένω κοινωνιολογίας και κοινωνισμού (σοσιαλισμού). Γράφει χαρακτηριστικά: «… Η κοινωνιολογία (sociologie) είναι επιστήμη. Ο κοινωνισμός (socialisme) είναι πόθος. …» [2]