Το βαλκανικό όραμα του Καποδίστρια

Σε προγενέστερο άρθρο είχα εκτυλίξει κάποιους προβληματισμούς για το αποτέλεσμα της Επαναστάσεως του '21, κυρίως κατά πόσον μπορεί να θεωρηθεί ανάλογο της τότε δυναμικής του Ελληνισμού και των προεπαναστατικών σχεδιασμών και οραμάτων.

Με το παρόν άρθρο επιδιώκω μια σημαντική προσθήκη, τον σχολιασμό του οραματισμού του Καποδίστρια για το μέλλον της χερσονήσου του Αίμου, όπως αυτός εξεφράσθη από δύο ανέκδοτες επιστολές του προς τον κόμη Nesselrode, τις οποίες έφερε στην δημοσιότητα το προ διετίας εκδοθέν βιβλίο του Γ. Καλπαδάκη "Η Βαλκανική συνομοσπονδία του Ιωάννη Καποδίστρια".

Mazower, Θεσσαλονίκη και ιδεολογικοποίηση της ιστορίας

Η πρόσφατη (24/01/2025) βράβευση του ιστορικού Mark Mazower από τον Δήμο Θεσσαλονίκης μπορεί να ήταν ομόφωνη, σε επίπεδο δημοτικού συμβουλίου, αλλά ήγειρε ενστάσεις από εκτός δημοτικής αρχής προσωπικότητες.

Η εμβληματικότερη αντίδραση ίσως προήλθε από τον εμβριθή μελετητή της τοπικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης, Ευάγγελο Χεκίμογλου, ο οποίος - δικαίως - διερωτήθηκε γιατί ο Δήμος δεν τιμά ανθρώπους της πόλεως, που έχουν αφιερώσει την ζωή τους στην μελέτη της ιστορίας της, αλλά προτιμά ξένους, με αμφιλεγόμενη οπτική για το παρελθόν της.

Η επιστημονική και εμπεριστατωμένη κριτική του κ. Χεκίμογλου στο βιβλίο του Mazower "Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων" είχε δημσιευθεί το 2013, εστιάζοντας στο ζήτημα των εξισλαμισμών του 15ου αιώνος. [*]

Με αφορμή τα ανωτέρω κοινοποίησα στις "Ανιχνεύσεις" ένα παλαιότερο (του 2016) μήνυμα ηλ. ταχυδρομείου σε φίλους, με έναν σύντομο σχολιασμό του βιβλίου του Mazower, το οποίο ανεδημοσιεύθη και παρατίθεται ακολούθως.

Έλληνες ή Ρωμηοί;

Υπάρχει ένα μικρό βιβλίο με δυσαναλόγως τεράστιο ενδιαφέρον για το θέμα που πραγματεύεται, το "Έλληνες ή Ρωμιοί;" (αν και διαφωνώ με την ορθογραφία του Ρωμιός, θα προτιμούσα το Ρωμηός, ως προερχόμενο εκ του Ρωμαίος).

Περιέχει την ανταλλαγή απόψεων δύο τιτάνων του πνεύματος, του Κωστή Παλαμά και του Νικολάου Πολίτη, για το αντιπροσωπευτικότερο εθνωνύμιο, που προέκυψε από την διαμάχη περί το έργο του Αργύρη Εφταλιώτη, "Ιστορία της Ρωμιοσύνης" και την τιτλοφόρησή του.

Το πλαίσιο της ελληνοτουρκικής αντιπαραθέσεως και η ΑΟΖ

Μελέτησα το περασμένο Σ/Κ ένα πολύ ενδιαφέρον και επίκαιρο (εξεδόθη μόλις τον Μάρτιο του 2020) βιβλίο για την ΑΟΖ και την επίδρασή της στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, του καθηγητή και πρώην υφυπουργού εξωτερικών (επί Καραμανλή του νεωτέρου) Γιάννη Βαληνάκη, επί των ημερών του οποίου ξεκίνησε η ανακίνηση του ζητήματος της ΑΟΖ.
https://biblionet.gr/titleinfo/?titleid=245904
https://www.valinakis.gr/portal/i-ellas-ton-tessaron-thalasson/

Το 'εγώ', το 'εμείς' και η παθογενής ανυπακοή των Ελλήνων

Υπάρχει ένα πολύ αξιόλογο βιβλίο, τιτλοφορούμενο "Νεοελληνική Φαυλοκρατία" (συγγραφέας ο Ευάγγελος Κοροβίνης), με αντικείμενό του τα σαθρά θεμέλια αυτού του κράτους, εκ της συστάσεώς του, που το οδήγησαν να είναι φορέας ικανοποιήσεως ιδιοτελών συμφερόντων και πελατειακών σχέσεων. Οι όποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του, δυστυχώς, ήταν αποσπασματικές και απέτυχαν.

Το προλογίζει ο Θεόδωρος Ζιάκας και εκεί συνεισφέρει μια ασυνήθιστη σκιαγράφηση της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, χαρακτηρίζοντας τον Έλληνα ως ένα εντόνως εγωιστικό/ατομοκεντρικό υποκείμενο!

"Η ελληνική ατομικότητα είναι ο αμιγέστερος ατομικός τύπος ανθρώπου που εμφανίστηκε στην ιστορία. Ο πολιτισμικός αυτός τύπος έχει θετικά και αρνητικά. Τα θετικά αναγνωρίζονται στην ανοδική πλευρά της εξελικτικής καμπύλης του, ενώ τα αρνητικά τα βλέπουμε να υπερτερούν στην καθοδική της πλευρά, κατά την οποία το 'Εγώ' αυτοτοποθετείται υπεράνω κάθε συλλογικής αξίας. Είναι το άτομο που έχει χάσει μέσα του την ικανότητα του συλλογικώς υφίστασθαι. ... Η φαυλοκρατία, για να αναδυθεί και να εμπεδωθεί, καλλιέργησε έντεχνα και υπέρμετρα τα αρνητικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ατομικότητας."

Στρατηγική σκέψη και προεκτάσεις της

Διαβάζω αυτές τις ημέρες μία εξαιρετικώς ενδιαφέρουσα μελέτη για την στρατηγική της Γερμανίας στα Βαλκάνια την περίοδο 1940-41 ("Η στρατηγική του Χίτλερ 1940-41").

Δεν θα επεκταθώ στο αντικείμενο του πονήματος (να αναφέρω μόνο ακροθιγώς ότι ανατρέπει την γενικώς παραδεκτή στην Ελλάδα άποψη ότι η Γερμανία δεν ενδιαφερόταν για τα Βαλκάνια και αναγκάστηκε να επέμβει για να βοηθήσει την Ιταλία), αλλά στον συγγραφέα (Martin Van Creveld).