Το βαλκανικό όραμα του Καποδίστρια

Σε προγενέστερο άρθρο είχα εκτυλίξει κάποιους προβληματισμούς για το αποτέλεσμα της Επαναστάσεως του '21, κυρίως κατά πόσον μπορεί να θεωρηθεί ανάλογο της τότε δυναμικής του Ελληνισμού και των προεπαναστατικών σχεδιασμών και οραμάτων.

Με το παρόν άρθρο επιδιώκω μια σημαντική προσθήκη, τον σχολιασμό του οραματισμού του Καποδίστρια για το μέλλον της χερσονήσου του Αίμου, όπως αυτός εξεφράσθη από δύο ανέκδοτες επιστολές του προς τον κόμη Nesselrode, τις οποίες έφερε στην δημοσιότητα το προ διετίας εκδοθέν βιβλίο του Γ. Καλπαδάκη "Η Βαλκανική συνομοσπονδία του Ιωάννη Καποδίστρια".

Mazower, Θεσσαλονίκη και ιδεολογικοποίηση της ιστορίας

Η πρόσφατη (24/01/2025) βράβευση του ιστορικού Mark Mazower από τον Δήμο Θεσσαλονίκης μπορεί να ήταν ομόφωνη, σε επίπεδο δημοτικού συμβουλίου, αλλά ήγειρε ενστάσεις από εκτός δημοτικής αρχής προσωπικότητες.

Η εμβληματικότερη αντίδραση ίσως προήλθε από τον εμβριθή μελετητή της τοπικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης, Ευάγγελο Χεκίμογλου, ο οποίος - δικαίως - διερωτήθηκε γιατί ο Δήμος δεν τιμά ανθρώπους της πόλεως, που έχουν αφιερώσει την ζωή τους στην μελέτη της ιστορίας της, αλλά προτιμά ξένους, με αμφιλεγόμενη οπτική για το παρελθόν της.

Η επιστημονική και εμπεριστατωμένη κριτική του κ. Χεκίμογλου στο βιβλίο του Mazower "Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων" είχε δημσιευθεί το 2013, εστιάζοντας στο ζήτημα των εξισλαμισμών του 15ου αιώνος. [*]

Με αφορμή τα ανωτέρω κοινοποίησα στις "Ανιχνεύσεις" ένα παλαιότερο (του 2016) μήνυμα ηλ. ταχυδρομείου σε φίλους, με έναν σύντομο σχολιασμό του βιβλίου του Mazower, το οποίο ανεδημοσιεύθη και παρατίθεται ακολούθως.

Η στάση των ΗΠΑ στο ζήτημα της Κύπρου, το 1974

Το προσφάτως προβληθέν ντοκυμανταίρ του Αλέξη Παπαχελά, "Σκοτεινή δεκαετία, 1964-1974" (σε συνέχεια του ιδίας θεματολογίας βιβλίου του, "Ένα σκοτεινό δωμάτιο"), αναθέρμανε πολλές συζητήσεις για τα γεγονότα του 1974, τόσο ως προς την Κύπρο, όσο και ως προς την μεταπολίτευση στην Ελλάδα.

Σε ανάλογες συζητήσεις, το ερώτημα που δεσπόζει και προηγείται όλων των άλλων, αφορά τον ρόλο των ΗΠΑ και αν αυτές συνέδραμαν την Τουρκία στην εισβολή της στην Κύπρο. 

Θα επιχειρήσω να δώσω μια περιεκτική ερμηνεία των γεγονότων, όχι τόσο βασισμένη σε ειδικά στοιχεία (τα οποία ολοένα αναφύονται, αλλά πάντοτε παραμένουν ανεπαρκή), όσο στις γενικές επιδιώξεις κάθε εμπλεκομένου και στην κοινή λογική.

Ο "πόλεμος των τηλεγραφημάτων" (Οκτώβριος 1912)

Καθοριστικής σημασίας για την σημερινή μορφή του ελλαδικού κράτους υπήρξε η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, από τον Ελληνικό Στρατό (ΕΣ), στις 26/10/1912. 

Το επίτευγμα αυτό, ωστόσο, έχει επισκιασθεί από μια διχαστική αντιδικία, ως προς το ποιός ήταν ο ιθύνων νους, στον οποίον πρέπει να πιστωθεί η προσάρτηση της Θεσσαλονίκης και αν υπήρξαν ή όχι αντιρρήσεις για την πορεία του ΕΣ προς αυτήν.

Είναι θλιβερό ότι αυτή η διχοννωμία είναι απότοκος του διχασμού της περιόδου 1915-17, κατάλοιπα του οποίου εξακολουθούν να μολύνουν την ιστορική έρευνα και να καλλιεργούν ένα - αδικαιολόγητο - κλίμα εσωτερικής αντιπαλότητος, πλέον του ενός αιώνος αργότερα!

Ακολούθως, θα επιχειρήσω να διαλευκάνω το ζήτημα, με βάση όσα επίσημα τεκμήρια είναι διαθέσιμα.

Οι επιλογές της Ελλάδος κατά τον "Αττίλα-ΙΙ"

Με αφορμή την συμπλήρωση πεντηκονταετίας από τα γεγονότα του 1974, στην Κύπρο, ο δικηγόρος Γεώργιος Τσουκαλάς δημοσιοποίησε τις σκέψεις του, με δύο άρθρα στο ιστολόγιο "ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ", στις 20/07/2024 και 14/08/2024.

Διαφωνώντας στην προσέγγισή του, κατέθεσα τις ενστάσεις μου ως σχόλια στο 2ο άρθρο του. Εξ αυτού του γεγονότος (σχόλια και ανταπαντήσεις) παρήχθη ένας ενδιαφέρων και κόσμιος (κάτι που δεν είναι καθόλου αυτονόητο, δυστυχώς...) γραπτός διάλογος.

Ακολουθούν, κατά χρονολογική σειρά, όλα τα σχετικά κείμενα.

Έλληνες ή Ρωμηοί;

Υπάρχει ένα μικρό βιβλίο με δυσαναλόγως τεράστιο ενδιαφέρον για το θέμα που πραγματεύεται, το "Έλληνες ή Ρωμιοί;" (αν και διαφωνώ με την ορθογραφία του Ρωμιός, θα προτιμούσα το Ρωμηός, ως προερχόμενο εκ του Ρωμαίος).

Περιέχει την ανταλλαγή απόψεων δύο τιτάνων του πνεύματος, του Κωστή Παλαμά και του Νικολάου Πολίτη, για το αντιπροσωπευτικότερο εθνωνύμιο, που προέκυψε από την διαμάχη περί το έργο του Αργύρη Εφταλιώτη, "Ιστορία της Ρωμιοσύνης" και την τιτλοφόρησή του.

Ο Σπ. Μαρκεζίνης για καίρια και εξόχως πολιτικά ζητήματα

Προχθές (24 Απριλίου 2023) ένας διαπρεπής Έλληνας, ο Βασίλειος Μαρκεζίνης, απεβίωσε. Οξύνους, ευρυμαθής, πολυγραφότατος, ευπρεπέστατος και προσιτός, αλλά περιφρονημένος στον ελλαδικό μικρόκοσμο και ανεγνωρισμένος στο εξωτερικό… 

(Και μόνο αυτή η διττή αντιμετώπισή του ίσως αρκεί για να θεωρηθεί ένα σύμβολο του συγχρόνου ελληνισμού, που μεγαλουργεί όταν απελευθερώνεται από τα δεσμά του κρατικού ελλαδισμού!)

Το ίδιο περιφρονημένος, ωστόσο, υπήρξε και ο πατέρας του, Σπυρίδων, αν και εκ των ευφυεστέρων και πλέον πεπαιδευμένων πολιτικών ανδρών της συγχρόνου Ελλάδος. [*]

Και αν η αιωνία μνήμη είναι εν πολλοίς εξασφαλισμένη στον Βασίλειο Μαρκεζίνη, λόγω της ευρείας διαδόσεως του επιστημονικού του έργου, της παγκοσμίου απηχήσεώς του και της οπτικοακουστικής καταγραφής πολλών ομιλιών του, δεν συμβαίνει το ίδιο με τον πατέρα του, η ιστορική συγγραφή του οποίου απαντάται πλέον κυρίως σε παλαιοβιβλιοπωλεία...

Επειδή, λοιπόν, το αληθινό νόημα των μνημοσύνων είναι να ωφελούμαστε από τις παρακαταθήκες των μνημονευομένων, σκέφθηκα να αναρτήσω ένα πολύ σημαντικό, διαχρονικό (και ενδεικτικό της σκέψεως του ανδρός) κείμενο του Σπυρίδωνος Μαρκεζίνη: την εισαγωγή του στο μνημειώδες πόνημά του "Πολιτική Ιστορία της Συγχρόνου Ελλάδος".

Από τον Erim στον Davutoglu

Προσφάτως απέκτησα το εμβληματικό έργο του αειμνήστου Νεοκλέους Σαρρή "Η άλλη πλευρά", που μελετά την εξέλιξη του κυπριακού ζητήματος μέσα από τουρκικές πηγές.

Μία από τις πλέον αξιομνημόνευτες συνεισφορές του πονήματος στην ιστορία και την πολιτική είναι η μετάφραση και παρουσίαση για πρώτη φορά στο ελληνόφωνο κοινό των περιβοήτων εκθέσεων του Τούρκου καθηγητή Nihat Erim [1], για την στρατηγική που θα έπρεπε να ακολουθήσει η Τουρκία όσον αφορά την Κύπρο.

Οι εκθέσεις αυτές, τόσο λόγω του περιεχομένου τους, όσο και του τρόπου που συνετάχθησαν, καθώς και της απηχήσεως που απέκτησαν στην τουρκική πολιτική είναι αποκαλυπτικές για τον τρόπο που σκέπτεται και ενεργεί η "άλλη πλευρά". Και αν επιθυμούμε να έχουμε πιθανότητες επιτυχούς αντιμετωπίσεως της τουρκικής απειλής, επιβάλλεται πρωτίστως να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε τον τρόπο διαμορφώσεως στρατηγικής της Τουρκίας και τις πρακτικές της.

Η αναμέτρηση με την Ιστορία

Μετά την παρέλευση και του τεσσαρακονθημέρου μνημοσύνου για τον τέως βασιλέα της Ελλάδος, θα ήθελα να σχολιάσω, εξ αφορμής του θανάτου αυτού, την σχέση μας (ως συλλογικού υποκειμένου) με το παρελθόν.

Ο θάνατος και οι διαβουλεύσεις για το είδος της κηδείας του βασιλέως Κωνσταντίνου Β΄ ανέδειξαν πάλι φοβίες, παραλογισμούς και φανατισμούς που δεν συνάδουν με τον χαρακτήρα ενός συγχρόνου λαού (και κράτους), ο οποίος θα έπρεπε να μεριμνά για το μέλλον του, έχοντας λογαριαστεί με την ιστορία του. Αλλά μάλλον το τελευταίο αποφεύγεται συστηματικώς και καταλήγει τροχοπέδη για την ουσιαστική μας πρόοδο...

Ας εξετάσουμε κάποια επί μέρους ζητήματα. Διευκρινίζω ότι δεν με αφορά η αποτίμηση της πορείας του μεταστάντος [1], αλλά το πώς και γιατί αντιμετωπίσαμε με συγκεκριμένο τρόπο τον ίδιο, τόσο εν ζωή, όσο και στον θάνατό του.

Η Ελλάς αγνωμονούσα...

(*) Η επικεφαλίδα του άρθρου είναι παράφραση του τίτλου γνωστού ζωγραφικού έργου του Θεοδώρου Βρυζάκη ("Η Ελλάς ευγνωμονούσα", 1858). 

[ Ενημερώθηκε στις 20/11/2022, με προσθήκη παραπομπών. ]

Όταν ο Περικλής διεκήρυττε "ἀνδρῶν ἐπιφανῶν πᾶσα γῆ τάφος" [1], μάλλον δεν φανταζόταν ότι το νεώτερο ελλαδικό κράτος θα ερμήνευε κατά γράμμα τον λόγο του! Διότι μελανό (και αποσιωπούμενο) σημείο στην σύγχρονη πολεμική μας ιστορία αποτελεί η ελλιπής φροντίδα για τους νεκρούς μας και η περιφρόνηση της μνήμης τους.

Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα της ελληνικής ακηδίας είναι τα διάσπαρτα οστά πεσόντων της Μικρασιατικής Εκστρατείας, του Βορειοηπειρωτικού Έπους [2] και της Κύπρου, ενώ στην τελευταία προστίθεται και το ακανθώδες ζήτημα των αγνοουμένων. Βεβαίως, σε όλες τις προαναφερθείσες περιπτώσεις υφίσταται η δικαιολογία ενός εχθρικού και μη συνεργάσιμου καθεστώτος, που εμποδίζει την προσήκουσα από μέρους μας απόδοση τιμών.

Έχουμε, όμως, αντιπαραδείγματα που να καταρρίπτουν τον ισχυρισμό της αδιαφορίας του κράτους; Ένα πρόσφατο οδοιπορικό μου (από το οποίο προέρχεται και το σχετικό φωτογραφικό υλικό) σε πεδία μαχών της βορείου Ελλάδος (όπου δεν ευσταθεί η πρόφαση της ξένης επικρατείας) μάλλον συνηγορεί ότι η κρατική περιφρόνηση στην μνήμη των πεσόντων στους αγώνες του Έθνους είναι συχνό φαινόμενο και όχι εξαίρεση...

Επανάσταση '21: Επιτυχής ή ατελής;

[ Εμπλουτισμένο στις 03/04/2022 κείμενο, κατόπιν παρατηρήσεων του "Βελισαρίου", διαχειριστή του ομωνύμου ιστολογίου, τον οποίον και ευχαριστώ θερμότατα για την συνεισφορά του. ]

Σε αντίθεση με την 28η/10 και την άμεση, αυθόρμητη καθιέρωσή της, η 25η/3 εορτάσθηκε επισήμως για πρώτη φορά το 1838, σε εκτέλεση του βασιλικού διατάγματος 980/1838, το οποίο ανέφερε ότι:

Επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως Γραμματείας, θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ' εαυτήν εις πάντα Έλληνα, διό την εν αυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος, διό την κατ' αυτήν έναρξιν του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος του Ελληνικού Έθνους, καθιερούμεν την ημέραν ταύτην εις το διηνεκές ως ημέραν Εθνικής Εορτής και διατάττομεν την διαληφθείσαν Γραμματείαν να δημοσίευση και ενεργήση το παρόν Διάταγμα.

Παρότι οι πρώτες αψιμαχίες στην Πελοπόννησο είχαν λάβει χώρα νωρίτερα και η πρώτη σημαντική πόλη (Καλαμάτα) ελευθερώθηκε στις 23/3, δεν ήταν καθόλου παράλογο ή άτοπο το σκεπτικό της θρησκευτικής και εθνικής συνεορτής. 

Εκείνο που με προβληματίζει, όμως, είναι γιατί παραμελούμε συστηματικώς την πρωταρχική επαναστατική κίνηση του Υψηλάντη, στην Μολδοβλαχία, στις 24/2.

Ίμια: Μεταξύ μύθων, απομυθοποιήσεων και πραγματικότητος

[ Το κείμενο ενημερώθηκε στις 14/02/2022, κατόπιν εποικοδομητικής ανταλλαγής απόψεων με τον "Βελισάριο", διαχειριστή του ομωνύμου ιστολογίου, τον οποίον και ευχαριστώ θερμότατα. Οι φράσεις με ερυθρή γραφή είναι αμιγείς δικές του επισημάνσεις, που συμπληρώνουν το πνεύμα και τους στόχους του δικού μου κειμένου. ]

Στην ελληνική ιστορία σπανίζουν οι περίοδοι ηρεμίας. Στην ταραχώδη διαχρονία μας έχουμε καταγάγει περηφανείς νίκες, αλλά και υποστεί ολέθριες ήττες.

Πώς, όμως, αντιμετωπίζουμε και προσλαμβάνουμε αυτές τις καθοριστικές για την πορεία μας στιγμές του παρελθόντος μας; Συνήθως κυριαρχεί ο συναισθηματισμός. Τις μεν επιτυχίες μας αρεσκόμαστε να τις θαυμάζουμε, περιοριζόμενοι στο ηρωικό τους σκέλος (επ' αυτού είχα αναφερθεί σε προηγηθέν άρθρο μου, με αφορμή την επέτειο της 28ης/10). Τις δε αποτυχίες μας προσπαθούμε να τις εξορκίσουμε και είθισται να τις αποδίδουμε σε κάποια διεθνή συμπαιγνία εναντίον μας, σε προδοσία, η σε υπερτέρους εξωγενείς παράγοντες.

Είδος εν ανεπαρκεία, δυστυχώς, είναι η εις βάθος λογική επεξεργασία και ανάλυση των γεγονότων, προκειμένου να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα για την προσαρμογή μας σε πιθανές παρόμοιες μελλοντικές καταστάσεις. Πώς προέκυψαν οι θρίαμβοί μας; Μπορούσαμε να τους γιγαντώσουμε περισσότερο; Υπήρχε δυνατότητα να αποφευχθούν οι καταστροφές μας; Ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα, αφού δεν τίθενται καν στον δημόσιο λόγο!

Εξαίρεση στον κανόνα αυτόν, απετέλεσε η προσπάθεια του διεθνολόγου κ. Νικολάου Παούνη να αναλύσει εκτενώς, υπό πρίσμα λογικής και ψυχραιμίας, την κρίση των Ιμίων. Εξέδωσε τα συμπεράσματά του, το 2013, στο τιτλοφορούμενο "Ίμια 1996" βιβλίο, Ωστόσο, η σύνοψη, το 2017, του βιβλίου σε σχετική μελέτη (για λογαριασμό του ΕΛΙΑΜΕΠ), με έμφαση στον στρατιωτικό κλάδο και την ισορροπία δυνάμεων, δεν νομίζω ότι δικαιώνει τις προσδοκίες για ωρίμανση της αναλυτικής μας νοοτροπίας, τουναντίον βρίθει απλουστεύσεων.

Επιθυμώντας να συνεισφέρω στην ορθολογική αποτίμηση των συμβεβηκότων του 1996, θα καταθέσω κάποιες παρατηρήσεις στην εν λόγω μελέτη.

Ηρωισμός και προετοιμασία: Τα μηνύματα των εθνικών επετείων

Είθισται να αναλωνόμαστε, κατά τις εθνικές μας επετείους, σε τυποποιημένα μηνύματα, που βρίθουν από πομφόλυγες και γενικότητες. Αρεσκόμαστε, επίσης, σε μια ηρωική περιγραφή των ιστορικών γεγονότων, που ενδέχεται να είναι εξιδανικευμένη ή παραπλανητική. 

Υποτίθεται ότι η υπερτόνιση των ψυχικών χαρισμάτων των προγόνων μας αποσκοπεί στον σημερινό μας παραδειγματισμό. Λαμβάνουμε όμως τα σωστά πρότυπα, ή η αποσιώπηση κάποιων αντιεπικοινωνιακών λεπτομερειών επηρεάζει αρνητικώς την διαμόρφωση της συλλογικής μας ταυτότητος;

Το 'εγώ', το 'εμείς' και η παθογενής ανυπακοή των Ελλήνων

Υπάρχει ένα πολύ αξιόλογο βιβλίο, τιτλοφορούμενο "Νεοελληνική Φαυλοκρατία" (συγγραφέας ο Ευάγγελος Κοροβίνης), με αντικείμενό του τα σαθρά θεμέλια αυτού του κράτους, εκ της συστάσεώς του, που το οδήγησαν να είναι φορέας ικανοποιήσεως ιδιοτελών συμφερόντων και πελατειακών σχέσεων. Οι όποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του, δυστυχώς, ήταν αποσπασματικές και απέτυχαν.

Το προλογίζει ο Θεόδωρος Ζιάκας και εκεί συνεισφέρει μια ασυνήθιστη σκιαγράφηση της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, χαρακτηρίζοντας τον Έλληνα ως ένα εντόνως εγωιστικό/ατομοκεντρικό υποκείμενο!

"Η ελληνική ατομικότητα είναι ο αμιγέστερος ατομικός τύπος ανθρώπου που εμφανίστηκε στην ιστορία. Ο πολιτισμικός αυτός τύπος έχει θετικά και αρνητικά. Τα θετικά αναγνωρίζονται στην ανοδική πλευρά της εξελικτικής καμπύλης του, ενώ τα αρνητικά τα βλέπουμε να υπερτερούν στην καθοδική της πλευρά, κατά την οποία το 'Εγώ' αυτοτοποθετείται υπεράνω κάθε συλλογικής αξίας. Είναι το άτομο που έχει χάσει μέσα του την ικανότητα του συλλογικώς υφίστασθαι. ... Η φαυλοκρατία, για να αναδυθεί και να εμπεδωθεί, καλλιέργησε έντεχνα και υπέρμετρα τα αρνητικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ατομικότητας."

Οι δύο όψεις του Ανδρέα Παπανδρέου

Το 1964, το BBC παρήγαγε ένα εξαιρετικώς ενδιαφέρον ντοκυμανταίρ για την Ελλάδα, με τίτλο "Ελλάς χωρίς κολώνες". Πέρα από τις καίριες επισημάνσεις του για τις χρόνιες παθογένειές μας, περιέχει και ένα σημαντικό, παράπλευρο ιστορικό τεκμήριο, τις παρεμβάσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, ως οικονομολόγου.

Όχι τόσο για την ουσία τους, καθ' εαυτήν, όσο διότι έρχονται σε αντιδιαστολή με τις μετέπειτα πράξεις του, όταν εγκατέλειψε τον επιστημονικό του ρόλο και ανέλαβε πολιτικό.

Την αντίφαση αυτήν του Παπανδρέου έχουν επισημάνει σε άρθρα τους δύο έγκριτοι δημοσιογράφοι (αμφότεροι πρώην συνεργάτες του "Οικονομικού Ταχυδρόμου"):

• Άρθρο Γ. Μαλούχου για τις απόψεις Παπανδρέου περί ΕΟΚ.
• Άρθρο Αθ. Παπανδρόπουλου για τις εισηγήσεις Παπανδρέου υπέρ της ελεύθερης αγοράς. 

Η επιστημονική εργασία του Ανδρέα για το τότε "Κέντρο Οικονομικών Ερευνών" (νυν ΚΕΠΕ), με αντικείμενο την οικονομική στρατηγική της Ελλάδος, που επικαλείται ο Παπανδρόπουλος, είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο, σε ψηφιοποιημένη μορφή ("Στρατηγική Οικονομικής Αναπτύξεως της Ελλάδος").

Πολιτειολογία με αφορμή τον Καποδίστρια

Σε σχόλιό του στο FB, ο καθηγητής κ. Αριστείδης Χατζής εκθειάζει τα κοινοβουλευτικά/«φιλελεύθερα» επιτεύγματα της Ελλάδος, κατά τις πρώτες δεκαετίες ζωής του μετεπαναστατικού κράτους. Ωστόσο, αίσθηση προεκάλεσαν οι υποτιμητιικές και ειρωνικές αναφορές του στο πρόσωπο του Καποδίστρια και η αξιολόγησή του ως «δικτάτορα»!

Ας δούμε, όμως, την άποψη ενός σημαντικού συγχρόνου λογίου για αυτά τα «φιλελεύθερα» επιτεύγματα, με επίκεντρο τα γεγονότα του 1843.

«Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στη χώρα, και μάλιστα πάνω στην βάση της καθολικής ψηφοφορίας, δεν υπήρξε αναγκαία κι αναπόδραστη απόρροια εσωτερικών διεργασιών, αλλά κατά πρώτο λόγο η απάντηση των Δυτικών Δυνάμεων στην ανυπακοή της οθωνικής κυβέρνησης σε κρίσιμα θέματα εξωτερικής πολιτικής (υποστήριξη αλύτρωτων κτλ.) και συνάμα το μέσο, με το οποίο οι Δυνάμεις αυτές φαντάζονταν ότι στο εξής θα μπορούσαν να ασκήσουν πιο τελεσφόρα την επιρροή τους.»

Τάδε έφη Παναγιώτης Κονδύλης, στην εισαγωγή του στο έργο «Η παρακμή του αστικού πολιτισμού».

Τίθεται, λοιπόν, το ερώτημα, ποιά πρέπει να είναι η υπέρτατη αξία σε μια συντεταγμένη πολιτεία; Το ίδιο το πολίτευμα, με τα εξωτερικά του γνωρίσματα, ή η πρόοδος και ευημερία της Πατρίδος και του Έθνους;

Στρατηγική σκέψη και προεκτάσεις της

Διαβάζω αυτές τις ημέρες μία εξαιρετικώς ενδιαφέρουσα μελέτη για την στρατηγική της Γερμανίας στα Βαλκάνια την περίοδο 1940-41 ("Η στρατηγική του Χίτλερ 1940-41").

Δεν θα επεκταθώ στο αντικείμενο του πονήματος (να αναφέρω μόνο ακροθιγώς ότι ανατρέπει την γενικώς παραδεκτή στην Ελλάδα άποψη ότι η Γερμανία δεν ενδιαφερόταν για τα Βαλκάνια και αναγκάστηκε να επέμβει για να βοηθήσει την Ιταλία), αλλά στον συγγραφέα (Martin Van Creveld).

Το "Πολυτεχνείο" και η απήχησή του

Μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσεως, πολλά μεταπολιτευτικά θέσφατα έχουν αρχίσει να αμφισβητούνται από την κοινή γνώμη, μεταξύ αυτών και το "Πολυτεχνείο".

Οι υπερασπιστές της "γενιάς του Πολυτεχνείου" είθισται να χρησιμοποιούν κατά των επικριτών τους το εύκολο όπλο της μομφής ως "νοσταλγών της χούντας".

Δεν συμμερίζομαι, όμως, ότι το "Πολυτεχνείο" επιχειρείται να απαξιωθεί από νοσταλγούς της δικτατορίας. Για τον απλούστατο λόγο πως έχει απαξιωθεί στην συνείδηση του κόσμου εξ αιτίας της υπερβολικής καπηλείας του από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές του!

Γιατί τιμούμε την 28η Οκτωβρίου;

Θα προσπαθήσω να απαντήσω το ερώτημα του τίτλου, για τον λόγο εορτασμού της 28ης/10, κυρίως διότι, στο πλαίσιο της ιστορικής αποδομήσεως, παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μια τάση υποβαθμίσεως αυτής της επετείου, με προεξάρχοντες τους δημάρχους Αθηνών και Θεσσαλονίκης.

Δεν είναι μοναδική η περίπτωση της 28ης/10, το ίδιο συμβαίνει και με την άλλη μεγάλη επέτειό μας, της 25ης/3. Και εκεί εορτάζουμε την έναρξη του αγώνα, όχι την ευόδωσή του.

Οι επέτειοι, απ’ εναντίας, των Βαλκανικών πολέμων συμπίπτουν με την απελευθέρωση πόλεων/περιοχών, άρα την λήξη ενός αγώνα.

Νομίζω ότι το βασικό στοιχείο στης εθνικές/ιστορικές επετείους που επιλέγουμε να τιμούμε δεν είναι η έναρξη, ή η λήξη μιας προσπάθειας, αλλά η δόξα που συνοδεύει ένα γεγονός και το διαχρονικό μήνυμα που εκπέμπει. Κατ’ αντιστοιχία, δεν θα έπρεπε να τιμούμε τις Θερμοπύλες, διότι εκεί ηττήθημεν, εν τέλει.

Η ιστορία των παρελάσεων

Πληθαίνουν οι φωνές, τα τελευταία έτη, όσων εναντιώνονται στην διοργάνωση παρελάσεων (πολιτικών και στρατιωτικών) επί ταις εθνικαίς επετείους.

Το βασικό επιχείρημα των ενισταμένων είναι ότι η μορφή αυτή εορτασμού είναι κατάλοιπο ολοκληρωτικών καθεστώτων ("φασιστικών" είθισται να λένε, αποσιωπώντας τον θεσμικό χαρακτήρα τέτοιων εκδηλώσεων στα κομμουνιστικά καθεστώτα, αλλά ας το παραβλέψουμε αυτό), που δεν αρμόζει σε μία σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία.

Τα ιστορικά τεκμήρια, όμως, τους διαψεύδουν...